W Polsce obowiązuje swoboda testowania, która oznacza, że spadkodawca może decydować o losie swojego majątku. Jednakże nie oznacza to, że może on całkowicie swobodnie i bez konsekwencji rozdysponować swoją własnością. Prawo bardzo szeroko chroni najbliższą rodzinę spadkodawcy, zapewniając im pewną część wartości spadku, którą muszą otrzymać.
Instytucja zachowku jest bardzo złożona i obejmuje wiele aspektów, dlatego bywa często niezrozumiała dla spadkobierców. Przykładowo, według powszechnego mitu, zachowek należy się tylko w przypadku pominięcia w testamencie. Nie prawda! Bywa że spadkodawcy próbują obejść te przepisy i za życia rozporządzają majątkiem w postaci darowizn - wtedy też, choć ma miejsce dziedziczenie ustawowe, możliwe jest żądanie zachowku! Ponadto o zachowek można walczyć, nawet jeśli zostało się wydziedziczonym w testamencie!
W niniejszym artykule kompleksowo omówiona zostanie instytucja zachowku. Kancelaria Adwokacka Jarosław Wróblewski specjalizuje się w sprawach spadkowych, w tym w sprawach o zachowek. Zadbamy o to, abyś nie został pokrzywdzony niesprawiedliwą wolą spadkodawcy i dokładnie przeanalizujemy, jakich kwot możesz domagać się od spadkobierców.
Spis treści:
- Czym jest zachowek i dlaczego istnieje?
- Kto jest uprawniony do zachowku?
- Wysokość zachowku
- Doliczanie darowizn do spadku
- Kiedy można żądać zachowku?
- Wydziedziczenie? Nie wszystko stracone!
- Zachowek - Podsumowanie
Czym jest zachowek i dlaczego istnieje?
Zachowek to forma ochrony interesów najbliższej rodziny spadkodawcy, której zadaniem jest zagwarantowanie pewnej części majątku w przypadku, w sytuacji gdy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali spadek o wartości niższej, niż im się należało.
Co do zasady, zachowek wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który by przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Jeśli jednak uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo niepełnoletni, zachowek wynosi dwie trzecie wartości tego udziału (art. 991 Kodeksu cywilnego).
Zachowek to nie roszczenie o dopuszczenie do dziedziczenia, tj. aby zostać współspadkobiercą konkretnych składników majątku np. domu, samochodu. Obowiązany do zapłaty zachowku ma jedynie zapłacić kwotę pieniężną odpowiadającą pewnej wartości spadku.
Zachowek funkcjonuje po to, by nikt z najbliższych krewnych nie został całkowicie pozbawiony majątku po zmarłym. Zasada ta wynika z dążenia do ochrony pewnego minimum socjalnego i majątkowego najbliższej rodziny, jak również zasad słuszności i ochrony więzi rodzinnej, niemniej instytucja ta budzi kontrowersję, gdyż w praktyce poniekąd ogranicza prawo własności.
Kto jest uprawniony do zachowku?
Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego, prawo do zachowku przysługuje następującym osobom:
- Zstępnym spadkodawcy tj. dzieciom, a w przypadku ich braku - wnukom, prawnukom itd.
- Małżonkowi zmarłego,
- Rodzicom – wyłącznie w sytuacji, gdy w danych okolicznościach dziedziczyliby z ustawy tj. jeżeli zmarły nie miał zstępnych lub małżonka.
Jeżeli osoby uprawnione do zachowku nie otrzymały należnej im części majątku w postaci udziału spadkowego albo darowizn, mogą dochodzić roszczenia o zapłatę uzupełniającą w postaci zachowku. Zobowiązanym do spełnienia tego roszczenia może być zarówno spadkobierca, zapisobierca windykacyjny, jak i obdarowany tytułem darowizny, dlatego konieczna jest dokładna analiza sprawy, aby wiedzieć przeciwko komu i jakiej kwoty można żądać od poszczególnej osoby.
Wysokość zachowku
Obliczenie wysokości zachowku następuje w kilku krokach i jest to skomplikowany proces.
W pierwszej kolejności zbadać należy, jaki udział spadkowy przysługiwałby spadkobiercy, jakby nie było testamentu, tj. obliczamy ułamek zgodnie z regułami dziedziczenia ustawowego.
Następnie ten udział mnoży się razy:
- 1/2, lub
- 2/3, jeżeli osoba uprawniona jest niepełnoletnia lub trwale niezdolna do pracy.
Na koniec ustalić należy jaka była wartość całego majątku spadkowego, co jest najtrudniejszą czynnością, gdyż ustawodawca wprowadził specyficzne reguły obliczania substratu zachowku (art. 992 i następne KC).
Przykład:
▶ Spadkodawca miał dwóch synów, a cały majątek o wartości 100 000 zł przepisał na jednego z nich. Drugi, pełnoletni, dziedziczący z ustawy miałby 1/2 spadku, a zatem może domagać się 1/4 wartości spadku tj. kwoty 25 000 zł.
Doliczanie darowizn do spadku
Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że obliczając zachowek, nie bierze się pod uwagę tylko majątku w chwili śmierci spadkodawcy, ale dolicza się również darowizny, które spadkodawca uczynił za życia. Darowizny na rzecz osób najbliższych są doliczane niezależnie od czasu ich dokonania np. sprzed 30 lat, natomiast darowizny na rzecz innych osób są doliczane tylko z ostatnich 10 lat przed śmiercią spadkodawcy.
Przykład:
▶ Spadkodawca powołał do całości spadku syna A. Wartość spadku wynosi 100 000 zł. Ale 20 lat temu spadkodawca dokonał darowizny nieruchomości na rzecz syna A o wartości 400 000 zł, a 5 lat temu samochodu o wartości 100 000 zł. Zachowek obliczamy więc od kwoty 600 000 zł, a zatem syn B może żądać od brata kwoty 100 000 zł.
Zagadnienie to bywa szczególnie złożone, dlatego w Kancelarii Adwokackiej Jarosław Wróblewski każda sprawa jest traktowana indywidualnie. Dzięki doświadczeniu i wiedzy prawniczej potrafimy skrupulatnie przeanalizować wszystkie okoliczności, włącznie z wartością spadku, wartością darowizn i wpływem innych elementów istotnych przy obliczaniu zachowku.
Kiedy można żądać zachowku?
Zachowku można żądać w wielu sytuacjach, wbrew fałszywemu mitowi, nie tylko przy pominięciu w testamencie. Roszczenie ulega jednak przedawnieniu po upływie 5 lat od otwarcia spadku bądź ogłoszenia testamentu. Czasem może być to data śmierci, a czasem data posiedzenia, na którym ogłoszono testament. Może się jednak zdarzyć np. że ktoś trzymał przez 10 lat testament w szafce zanim przedstawił go w Sądzie, wtedy termin przedawnienia nie biegnie. Nie warto zatem zwlekać i najlepiej jak najwcześniej zwrócić się po poradę do Kancelarii Adwokackiej Jarosława Wróblewskiego w miejscowości Żary, aby dowiedzieć się o swoich możliwościach prawnych.
✅ a) Spadkodawca w testamencie powołał w całości do dziedziczenia inne osoby, tj. pominął Ciebie. Jest to najklasyczniejsza sytuacja, przysługuje Ci co do zasady połowa tego co dziedziczyłbyś jakby nie sporządzono testamentu.
✅ b) Spadkodawca w testamencie powołał Cię do dziedziczenia, ale w mniejszym zakresie niż Ci się należało np. w części 1/10, choć należała ci się 1/2. Przysługuje Ci co do zasady połowa tego co dziedziczyłbyś jako nie sporządzono testamentu.
✅ c) Spadkodawca nie sporządził testamentu, ale za życia wyzbył się całego majątku w postaci darowizn, tj. mieliśmy do czynienia z tzw. pustym spadkiem. Mimo iż teoretycznie jesteś spadkobiercą np. w udziale 1/2, nie dostałeś nic. Możesz doliczyć darowizny i od ich sumy żądać swojego prawdziwego udziału w wartości spadku.
✅ d) Spadkodawca nie sporządził testamentu i odziedziczyłeś z ustawy 1/2 spadku, którego wartość wyniosła w sumie 100 000 zł, tj. otrzymałeś spadek o wartości 50 000 zł. Jednakże za życia spadkodawca bardziej wspierał Twojego brata, przepisując mu samochód czy opłacając wysokie czesne płatnych studiów. Doliczając wszystkie darowizny, pomoc ponad przeciętną miarę i inne przysporzenia, substrat zachowku wyniósł 600 000 zł. Powinieneś otrzymać zatem 150 000 zł, co oznacza, że przysługuje Ci zatem roszczenie o wyrównanie swojego otrzymanego pierwotnie udziału.
Zasygnalizować należy, że darowizny podlegają doliczeniu także w sprawach o dział spadku, jednakże na innych zasadach. W przypadkach opisanych w pkt. b i d możliwe jest więc dochodzenie wyższych kwot również w postępowaniu o dział spadku, jednakże tam spadkobiercy nie są obowiązani do zwrotu nadwyżki swojej schedy spadkowej, a w sprawach o zachowek - już tak.
Wydziedziczenie? Nie wszystko stracone!
Spadkodawca w testamencie może wydziedziczyć spadkobiercę, tj. pozbawić go prawa do zachowku. Jednakże mimo to możliwe jest złożenie pozwu o zachowek i dowodzenie w postępowaniu, że wydziedziczenie było bezpodstawne. Testator nie może wydziedziczyć kogoś dowolnie, a jedynie z ustawowo określonych przesłanek wynikających z art. 1008 KC, tj. gdy spadkobierca:
1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Z reguły, w praktyce najczęściej mamy do czynienia z ostatnią przesłanką. Można zatem w Sądzie przedstawić odpowiednie dowody, np. historię połączeń, sms, zeznania świadków, potwierdzenia wspierania finansowo zmarłego itp. Ponadto dowodzić można że owszem, nie utrzymywano kontaktów, ale z winy i woli spadkodawcy, a nie spadkobiercy! Jeżeli Sąd uzna, że wydziedziczenie było przypodstawne, zasądzi zachowek. Adwokat Jarosław Wróblewski pomoże Ci przygotować odpowiednią argumentację w celu przekonania Sądu o słuszności zasądzenia zachowku.
Na koniec warto wspomnieć, czego wiele osób nie jest świadomych, że wydziedziczony traktowany jest tak jakby nie dożył otwarcia spadku, a więc, nawet jeśli faktycznie postępował nagannie, uprawnienie do zachowku po prostu przechodzi na jego dzieci i one mogą żądać zachowku.
Zachowek - Podsumowanie
Instytucja zachowku pełni niezwykle ważną funkcję w polskim prawie spadkowym, gdyż zapobiega sytuacjom, w których najbliższa rodzina zostałaby całkowicie pominięta przy dziedziczeniu. Jednakże jest to skomplikowana instytucja, a strony często nie są świadome, że w danych okolicznościach mógłby żądać zachowku, jak również ciężko im jest obliczyć należną im kwotę. Niewiedza może niestety prowadzić do tego, że uzyska się o wiele niższą kwotę niż by się mogło.
Istnieją również możliwości prawne, dzięki którym można poniekąd obejść przepisy o zachowku. W razie chęci poznania szczegółów, zapraszam do kontaktu z Kancelarią.
Z uwagi na złożony charakter spraw spadkowych oraz emocje towarzyszące takim postępowaniom, warto rozważyć profesjonalną pomoc prawną. Kancelaria Adwokacka Jarosław Wróblewski zapewnia kompleksowe wsparcie na każdym etapie sprawy – począwszy od analizowania dokumentów i ustalania strategii, negocjacje z obowiązanymi, aż po reprezentację przed sądem. Naszym celem jest skuteczne dochodzenie Państwa praw i uzyskanie należnego zachowku.
Skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką z siedzibą w Żarach przy ul. Śródmiejskiej 21.
Potrzebujesz pomocy w sprawie spadkowej? Skontaktuj się z nami: Adwokat Jarosław Wróblewski, Kancelaria Adwokacka Żary, ul. Śródmiejska 21, 68-200 Żary. Oferujemy profesjonalną pomoc prawną w zakresie: stwierdzenia nabycia spadku, działu spadku, zachowku, testamentów, wydziedziczenia i innych spraw spadkowych.
Kontakt z Jarosław Wróblewski Kancelaria Adwokacka Żary:
- Strona internetowa : adwokaci-zary.com
- Telefon: 512 863 338
- E-mail: kancelariazary@gmail.com
