Spis treści
- Co zrobić w sytuacji przemocy domowej?
- Jak rozpoznać przemoc domową?
- Zgłoszenie przemocy i procedura „Niebieskie Karty”
- Natychmiastowe nakazy i zakazy Policji
- Ochrona sądowa bez czekania na rozwód
- Zawiadomienie o przestępstwie i dowody
- Rozwód, alimenty i ochrona dzieci
- Gdzie uzyskać pomoc?
Co zrobić w sytuacji przemocy domowej?
Jeżeli zagrożone jest życie lub zdrowie, zadzwoń pod numer 112. Nie czekaj na zebranie dokumentów, rozpoczęcie rozwodu ani spotkanie z prawnikiem. Jeżeli możesz bezpiecznie oddalić się z zagrożonego miejsca, zadbaj w pierwszej kolejności o bezpieczeństwo swoje i dzieci.
Ochrona przed przemocą może obejmować interwencję Policji, nakazy i zakazy, postępowanie przed sądem oraz pomoc medyczną, psychologiczną i socjalną. Poszczególne środki mają inne warunki i nie zawsze wymagają wcześniejszego wszczęcia sprawy karnej.
Jak rozpoznać przemoc domową?
Przemoc domowa nie ogranicza się do bicia ani do osób, które obecnie mieszkają razem. Art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej obejmuje jednorazowe albo powtarzające się umyślne działania lub zaniechania, które wykorzystują przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną i naruszają prawa albo dobra osobiste osoby objętej ochroną.
Przemoc może polegać m.in. na fizycznym krzywdzeniu, poniżaniu, grożeniu, naruszaniu wolności seksualnej, ograniczaniu dostępu do pieniędzy lub możliwości pracy, a także naruszaniu prywatności za pomocą środków komunikacji elektronicznej. O zakwalifikowaniu zachowania decydują konkretne okoliczności, a nie tylko użyta przez strony nazwa konfliktu.
Ochroną mogą być objęci również byli partnerzy. Ustawa uznaje za osobę doznającą przemocy domowej także małoletniego będącego świadkiem przemocy wobec wskazanych w niej osób. Nie trzeba więc czekać, aż agresja zostanie skierowana bezpośrednio przeciwko dziecku.
Zgłoszenie przemocy i procedura „Niebieskie Karty”
O przemocy można poinformować m.in. Policję lub ośrodek pomocy społecznej. Osoba doznająca przemocy może zgłosić sytuację, ale nie wszczyna samodzielnie formalnej procedury „Niebieskie Karty”. Rozpoczyna ją wypełnienie formularza „Niebieska Karta — A” przez uprawnionego przedstawiciela, gdy zachodzą przesłanki określone w przepisach. Zgoda osoby doznającej przemocy ani osoby podejrzewanej o jej stosowanie nie jest wymagana.
Przebieg procedury określa rozporządzenie Rady Ministrów z 6 września 2023 r.. W konkretnej sprawie sytuację rozpoznaje grupa diagnostyczno-pomocowa, działająca w ramach systemu współpracy z zespołem interdyscyplinarnym. Jej zadaniem jest m.in. zaplanowanie pomocy i monitorowanie sytuacji.
„Niebieskie Karty” nie zastępują zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ani wniosku o ochronę sądową. Te działania mogą być prowadzone równolegle. Samo założenie karty nie oznacza też wydania wyroku skazującego.
Natychmiastowe nakazy i zakazy Policji
Po ocenie zagrożenia i spełnieniu ustawowych przesłanek Policja może zastosować środki ochrony, w tym nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego otoczenia, zakaz zbliżania się do mieszkania, do osoby doznającej przemocy, zakaz kontaktowania się lub wstępu do określonych miejsc, takich jak szkoła czy miejsce pracy osoby chronionej.
Policyjne nakazy i zakazy co do zasady obowiązują przez 14 dni. Aby uzyskać dalszą ochronę, można wystąpić do sądu z odpowiednim wnioskiem, w tym o zabezpieczenie. Samo złożenie pisma nie przedłuża automatycznie obowiązywania środka — potrzebne jest rozstrzygnięcie sądu. Praktyczne zasady wyjaśnia również Ministerstwo Sprawiedliwości.
Ochrona sądowa bez czekania na rozwód
Na podstawie art. 11a i 11aa ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej można żądać m.in. zobowiązania osoby stosującej przemoc do opuszczenia mieszkania, zakazu zbliżania się lub kontaktowania. Rodzaj żądania należy dopasować do zachowania tej osoby i zagrożenia. Jest to odrębna droga cywilna; nie trzeba najpierw uzyskać rozwodu ani skazania sprawcy.
Ochrona dotycząca mieszkania nie jest podziałem majątku. Może dotyczyć również osoby stosującej przemoc, która jest właścicielem lokalu, ale nie powoduje przeniesienia własności na osobę pokrzywdzoną. Zasady dotyczące mieszkania omawiamy szerzej w artykule o eksmisji.
W postępowaniu karnym dostępne są ponadto właściwe dla tego trybu środki zapobiegawcze, a po skazaniu — inne przewidziane prawem środki ochrony. Nie należy utożsamiać ich z policyjnym nakazem na 14 dni ani z postępowaniem cywilnym.
Zawiadomienie o przestępstwie i dowody
Przemoc domowa może jednocześnie stanowić przestępstwo, np. znęcanie się, groźby karalne, uszkodzenie ciała, przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub uporczywe nękanie. Nie każde zachowanie określane jako przemoc ma jednak tę samą kwalifikację. Przykładowo, przymuszanie do zaciągnięcia kredytu nie powinno być automatycznie opisywane jako oszustwo bez sprawdzenia okoliczności.
Zawiadomienie można złożyć Policji lub prokuraturze. Warto opisać przebieg zdarzeń, czas, miejsce, osoby obecne i wcześniejsze interwencje. Pomocne mogą być wiadomości, zdjęcia, dokumentacja medyczna i dane świadków. Brak kompletu dowodów nie jest powodem, aby odkładać zgłoszenie zagrożenia. Nie należy też narażać się na dalszą przemoc tylko po to, by zdobyć nagranie lub dokument.
W razie obrażeń należy skorzystać z pomocy medycznej. Osobie doznającej przemocy domowej przysługuje bezpłatna pomoc przewidziana w art. 3 ustawy, obejmująca m.in. poradnictwo i badanie lekarskie służące ustaleniu przyczyn oraz rodzaju uszkodzeń ciała wraz z wydaniem zaświadczenia.
Rozwód, alimenty i ochrona dzieci
Przemoc może mieć znaczenie dla orzekania o winie w rozwodzie, ale rozstrzygnięcie wymaga oceny całego materiału dowodowego. Alimenty dla niewinnego byłego małżonka od małżonka wyłącznie winnego reguluje art. 60 § 2 k.r.o. — trzeba wykazać istotne pogorszenie sytuacji materialnej wskutek rozwodu.
Obowiązek utrzymania dziecka należy ocenić odrębnie, z uwzględnieniem jego potrzeb, możliwości rodziców i osobistej opieki. Alimenty nie są karą za przemoc. Więcej informacji zawiera artykuł kto może otrzymać alimenty.
Władza rodzicielska i kontakty rodziców z dzieckiem to odrębne kwestie. Zagrożenie dobra dziecka może uzasadniać ograniczenie władzy rodzicielskiej; pozbawienie jej wymaga przesłanek z art. 111 k.r.o. Sąd ogranicza kontakty, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Jeżeli kontakty poważnie zagrażają temu dobru lub je naruszają, sąd zakazuje ich utrzymywania na podstawie art. 113³. Odpowiednie przepisy znajdują się w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Gdzie uzyskać pomoc?
Osoba doznająca przemocy nie musi najpierw zatrudnić adwokata, aby zgłosić zagrożenie albo skorzystać z publicznego systemu wsparcia. Poza Policją pomocy udzielają m.in. ośrodki pomocy społecznej, ośrodki interwencji kryzysowej i specjalistyczne ośrodki wsparcia. W sytuacji nagłej pierwszeństwo ma interwencja alarmowa, nie oczekiwanie na odpowiedź kancelarii.
Pomoc prawna kancelarii może obejmować ocenę dostępnych środków ochrony, przygotowanie wniosków i zawiadomienia, reprezentację osoby pokrzywdzonej oraz prowadzenie powiązanych spraw rodzinnych. Informacje o zakresie usług znajdują się w zakładkach sprawy karne i sprawy rozwodowe.
Kancelaria Adwokacka Jarosława Wróblewskiego, Śródmiejska 21/1, Żary. Telefon: 512 863 338. E-mail: kancelariazary@gmail.com.
