Spis treści
- Kto może ubiegać się o alimenty?
- Alimenty na dziecko
- Alimenty między byłymi małżonkami
- Alimenty na rodziców, dziadków i innych krewnych
- Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny?
- Od czego zależy wysokość alimentów?
- Jak przygotować się do sprawy?
Kto może ubiegać się o alimenty?
Alimenty służą zaspokajaniu potrzeb osoby uprawnionej. Najczęściej dotyczą utrzymania dziecka, ale w określonych sytuacjach mogą przysługiwać również byłemu małżonkowi, rodzicom lub innym członkom rodziny. Warunki uzyskania świadczeń i czas trwania obowiązku zależą od tego, kogo dotyczy sprawa.
Samo rozstanie, trudna sytuacja finansowa czy pokrewieństwo nie przesądzają jeszcze o wysokości alimentów. Trzeba ustalić usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe osoby, od której żąda się świadczeń.
Alimenty na dziecko
Rodzice mają obowiązek utrzymywać dziecko, które nie potrafi jeszcze utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z jego majątku wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania i wychowania. Wynika to z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie ma znaczenia, czy rodzice zawarli małżeństwo.
Obowiązek obciąża oboje rodziców. Może być wykonywany nie tylko przez przekazywanie pieniędzy, lecz także przez osobiste starania o utrzymanie lub wychowanie dziecka. Przy podziale wydatków uwzględnia się więc również to, kto i w jakim zakresie sprawuje codzienną opiekę. Nie istnieje ogólna reguła nakazująca każdemu z rodziców pokrywać dokładnie połowę kosztów.
Jeżeli ojcostwo nie jest prawnie ustalone, konieczne może być jego uznanie albo sądowe ustalenie. Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodzica wobec dziecka jest art. 133 k.r.o. Odrębne roszczenia matki niebędącej żoną ojca, związane m.in. z ciążą i porodem, reguluje art. 141. Więcej wyjaśniamy w artykule o ustaleniu ojcostwa.
Alimenty między byłymi małżonkami
Art. 60 k.r.o. przewiduje dwie różne podstawy roszczenia. Nie należy ich łączyć w jedną zasadę.
- Niedostatek — art. 60 § 1. Alimentów może żądać były małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku. Zakres świadczeń zależy od jego usprawiedliwionych potrzeb oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Ta podstawa nie przysługuje małżonkowi uznanemu za wyłącznie winnego.
- Istotne pogorszenie sytuacji materialnej — art. 60 § 2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód istotnie pogorszył sytuację materialną małżonka niewinnego, sąd może na żądanie małżonka niewinnego zasądzić odpowiednie świadczenia. W tym przypadku nie trzeba wykazywać niedostatku, ale nadal trzeba udowodnić pozostałe warunki roszczenia.
Przykładowo, po rozwodzie bez orzekania o winie sam spadek poziomu życia nie wystarczy do zastosowania art. 60 § 2. Ocena roszczenia wymaga sprawdzenia przesłanek niedostatku z § 1. Natomiast wyłączna wina drugiej strony nie oznacza automatycznego zasądzenia dowolnej żądanej kwoty.
Przy sądowej separacji przepisy o utrzymaniu byłego małżonka stosuje się odpowiednio, ale z wyłączeniem art. 60 § 3. Nie należy więc przenosić na separację pięcioletniego terminu dotyczącego określonych przypadków po rozwodzie. Zasady prowadzenia takich spraw opisujemy w zakładce sprawy rozwodowe.
Alimenty na rodziców, dziadków i innych krewnych
Obowiązek alimentacyjny może dotyczyć krewnych w linii prostej, czyli m.in. rodziców, dzieci, dziadków i wnuków, a także rodzeństwa. Nie oznacza to jednak, że można swobodnie wybrać dowolnego członka rodziny i zażądać od niego pieniędzy.
Znaczenie mają niedostatek uprawnionego, możliwości zobowiązanego oraz kolejność obowiązku określona w art. 128–133 k.r.o.. Obowiązek osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje w sytuacjach wskazanych w art. 132 — m.in. gdy nie ma osoby zobowiązanej wcześniej, nie może ona wykonać obowiązku albo uzyskanie od niej potrzebnych środków na czas jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.
Dlatego zaległości jednego z rodziców nie oznaczają automatycznego obciążenia dziadków identyczną kwotą. Ten temat omawiamy osobno: alimenty od dziadków.
Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny?
Wobec dziecka nie ma ogólnej granicy 18 ani 26 lat. Istotna jest możliwość samodzielnego utrzymania się. Kontynuowanie nauki może uzasadniać dalsze wsparcie, ale nie zwalnia z oceny rzeczywistych potrzeb, przebiegu nauki i możliwości podjęcia pracy. Wobec pełnoletniego dziecka rodzice mogą uchylić się od świadczeń w przypadkach z art. 133 § 3: gdy wiążą się one z nadmiernym uszczerbkiem dla rodziców albo dziecko nie podejmuje starań o usamodzielnienie się.
Wobec byłego małżonka pięcioletni termin nie obowiązuje w każdej sprawie. Art. 60 § 3 wiąże go z sytuacją, gdy zobowiązany nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. Termin liczy się od uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu; ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd może go przedłużyć na żądanie uprawnionego. Obowiązek wygasa także, gdy uprawniony były małżonek zawrze nowe małżeństwo.
Brak pięcioletniej granicy w pozostałych przypadkach nie oznacza niezmiennego świadczenia na całe życie. Zmiana sytuacji może uzasadniać zmianę wysokości alimentów lub ustalenie wygaśnięcia obowiązku na podstawie art. 138 k.r.o. Jeżeli istnieje wyrok albo ugoda, nie należy poprzestawać na samodzielnym zaprzestaniu płatności — trzeba ocenić potrzebę uzyskania odpowiedniego rozstrzygnięcia.
Od czego zależy wysokość alimentów?
Zgodnie z art. 135 k.r.o. bierze się pod uwagę usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Nie chodzi wyłącznie o aktualną wypłatę. Znaczenie mogą mieć kwalifikacje, stan zdrowia, realne możliwości pracy i posiadany majątek.
W sprawie dziecka należy obliczyć koszty wyżywienia, mieszkania, odzieży, leczenia, edukacji i innych uzasadnionych potrzeb. Wydatki warto poprzeć dokumentami i wyjaśnić, których dotyczą okresów. Osobno trzeba opisać udział każdego z rodziców w codziennej opiece. Praktyczne wskazówki zawiera poradnik jak obliczyć wysokość alimentów na dziecko.
Jak przygotować się do sprawy?
- Przygotuj dotychczasowy wyrok lub ugodę, jeżeli alimenty były już ustalone.
- Sporządź zestawienie kosztów utrzymania i zbierz dokumenty potwierdzające wydatki.
- Opisz sytuację rodzinną, dochody, majątek, stan zdrowia i możliwości zarobkowe istotne dla sprawy.
- Ustal, czy potrzebny jest pozew o alimenty, o zmianę ich wysokości, o ustalenie wygaśnięcia obowiązku czy odpowiedź na otrzymany pozew.
Pomoc prawna może obejmować ocenę roszczenia, przygotowanie pisma, negocjacje, reprezentację przed sądem i czynności związane z egzekucją. Zakres przedstawiamy w zakładce sprawy alimentacyjne.
Kancelaria Adwokacka Jarosława Wróblewskiego, Śródmiejska 21/1, Żary. Telefon: 512 863 338. E-mail: kancelariazary@gmail.com.
