Wstrzymanie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności

Dlaczego sąd zarządza zastępczą karę pozbawienia wolności?

Kara ograniczenia wolności często polega na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne. Jeżeli skazany uchyla się od jej odbywania, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności.

Nie każde niewykonanie obowiązku oznacza jednak uchylanie się od kary. Znaczenie mają przyczyny niestawiennictwa, możliwość wykonywania pracy i przebieg kontaktu z kuratorem. Jeżeli przeszkodą był na przykład pobyt w szpitalu, należy przedstawić dokumenty potwierdzające tę okoliczność. Samo powołanie się na chorobę lub sytuację rodzinną nie przesądza wyniku sprawy.

Odrębnej oceny wymaga uchylanie się od świadczenia pieniężnego albo obowiązków orzeczonych na podstawie art. 34 § 3 Kodeksu karnego. W takich przypadkach art. 65 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego przewiduje możliwość, a nie obowiązek zarządzenia kary zastępczej. Nie należy utożsamiać takiego świadczenia z karą grzywny.

Podstawa prawna: art. 65 Kodeksu karnego wykonawczego — tekst w ELI (PDF).

Kiedy można ubiegać się o wstrzymanie wykonania kary zastępczej?

Art. 65a Kodeksu karnego wykonawczego pozwala sądowi wstrzymać wykonanie kary zastępczej, jeżeli skazany złoży pisemne oświadczenie, że podejmie odbywanie kary ograniczenia wolności i podda się związanym z nią rygorom.

Oświadczenie powinno wyrażać konkretną gotowość do wykonywania kary, a nie tylko prośbę o uniknięcie pobytu w zakładzie karnym. Wniosek warto uzupełnić wyjaśnieniem, dlaczego kara nie była wykonywana i co obecnie pozwala ją podjąć. Okoliczności te należy poprzeć odpowiednimi dokumentami.

Sąd może uwzględnić wniosek, ale nie ma obowiązku go uwzględnić. Pisemna deklaracja jest warunkiem skorzystania z tego rozwiązania, nie gwarancją korzystnego rozstrzygnięcia.

O wstrzymanie można ubiegać się także po rozpoczęciu odbywania kary zastępczej. Samo wniesienie wniosku nie powoduje jednak zwolnienia. Sąd musi rozstrzygnąć sprawę, a przy ewentualnym zwolnieniu znaczenie ma również to, czy nie istnieje inna podstawa pozbawienia wolności.

Podstawa prawna: art. 65a § 1 Kodeksu karnego wykonawczego (PDF).

Zażalenie czy wniosek o wstrzymanie — czym się różnią?

Zażalenie: gdy kwestionujesz postanowienie

Zażalenie służy podważeniu rozstrzygnięcia sądu. Może dotyczyć na przykład błędnego uznania, że skazany uchylał się od kary, pominięcia dokumentacji medycznej albo nieuwzględnienia wykonanej już części kary.

Termin na zażalenie wynosi 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a jeżeli ustawa nakazuje jego doręczenie — od doręczenia. Nie zawsze liczy się go od dnia odebrania listu. Trzeba sprawdzić pouczenie oraz to, w jaki sposób postanowienie zostało ogłoszone lub doręczone. Zażalenie wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone postanowienie.

Dnia, od którego biegnie termin, nie wlicza się do tych siedmiu dni. Jeżeli ostatni dzień przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa w następnym dniu, który nie jest sobotą ani dniem wolnym od pracy.

Wniosek: gdy chcesz powrócić do wykonywania kary

Wniosek na podstawie art. 65a dotyczy wstrzymania wykonania kary zastępczej i podjęcia kary ograniczenia wolności. Nie zastępuje zażalenia i nie przedłuża terminu do jego wniesienia. Możliwość złożenia takiego wniosku nie jest natomiast ograniczona siedmiodniowym terminem właściwym dla zażalenia.

W zależności od okoliczności uzasadnione może być złożenie obu pism. Oddzielnie należy ocenić potrzebę wstrzymania wykonania orzeczenia do czasu ich rozpoznania: przy zażaleniu znaczenie ma art. 9 § 3, a przy wniosku — art. 9 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego.

Podstawa prawna: art. 9 Kodeksu karnego wykonawczego (PDF), art. 460 Kodeksu postępowania karnego (PDF) oraz art. 123 — obliczanie terminów (PDF).

Co przygotować do wniosku i konsultacji z adwokatem?

Do oceny sprawy przydadzą się przede wszystkim:

• Wyrok i postanowienie o karze zastępczej — wraz z uzasadnieniem, jeśli zostało sporządzone, oraz pouczeniem o zażaleniu.
• Informacja o ogłoszeniu i doręczeniu postanowienia — na przykład koperta, potwierdzenie odbioru lub dokument doręczenia elektronicznego.
• Korespondencja z kuratorem i dokumenty dotyczące wykonanej pracy — wezwania, ustalenia harmonogramu, potwierdzenia przepracowanych godzin.
• Dokumenty wyjaśniające niewykonanie kary — zależnie od przyczyny: dokumentacja leczenia, hospitalizacji lub inne dowody rzeczywistej przeszkody.
• Informacja o obecnej sytuacji — możliwości podjęcia pracy, stanie zdrowia oraz ewentualnym wezwaniu do zakładu karnego lub rozpoczęciu odbywania kary.

Wniosek powinien zawierać między innymi oznaczenie właściwego sądu, sygnaturę sprawy, dane i adres skazanego oraz konkretne żądanie. Potrzebne są również uzasadnienie, odpowiednie załączniki, data i podpis. W sprawie z art. 65a trzeba złożyć pisemne oświadczenie skazanego o podjęciu kary i podporządkowaniu się jej rygorom.

Nie odkładaj sprawdzenia terminu na zażalenie do chwili zebrania wszystkich dokumentów. Jeśli czegoś brakuje, należy od razu ustalić, jakie czynności można podjąć na podstawie dostępnych materiałów.

Sąd wstrzymał wykonanie kary zastępczej — co dalej?

Wstrzymanie nie oznacza darowania kary. Skazany wraca do wykonywania kary ograniczenia wolności w wymiarze określonym przez sąd. Jeżeli część kary zastępczej została już odbyta, sąd uwzględnia ją przy określaniu pozostałej kary.

Trzeba skontaktować się z kuratorem, ustalić dalszy sposób wykonywania obowiązków i stosować się do otrzymanych poleceń. O nowych przeszkodach należy informować na bieżąco, przedstawiając dokumenty, które je potwierdzają.

Na postanowienie dotyczące wstrzymania wykonania kary, w tym na odmowę wstrzymania, przysługuje zażalenie.

Podstawa prawna: art. 65a § 2–6 Kodeksu karnego wykonawczego (PDF, s. 63–64).

Zastępcza kara za niezapłaconą grzywnę — co można zrobić?

Jeżeli karę zastępczą zarządzono za niezapłaconą grzywnę, podstawowe znaczenie ma art. 47 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego. Skazany może zwolnić się od kary zastępczej przez zapłatę kwoty grzywny, która pozostała do uiszczenia. Zapłata części grzywny prowadzi do odpowiedniego zmniejszenia wymiaru kary zastępczej.

Przed wpłatą należy potwierdzić w sądzie aktualną kwotę, rachunek i sygnaturę, a następnie przekazać potwierdzenie zapłaty. Jeżeli skazany jest już osadzony, trzeba pilnie poinformować o wpłacie sąd oraz administrację zakładu karnego. Zapłata tej grzywny nie usuwa innych podstaw pozbawienia wolności, jeśli takie istnieją.

Odrębną możliwość przewiduje art. 48a: w sytuacji określonej w art. 46 § 1 pkt 1 sąd może wstrzymać karę zastępczą po pisemnej deklaracji podjęcia pracy społecznie użytecznej i podporządkowania się jej rygorom. Dotyczy to braku zgody na taką pracę albo uchylania się od jej wykonywania — nie każdej niezapłaconej grzywny.

Podstawa prawna: art. 46, 47 i 48a Kodeksu karnego wykonawczego (PDF, s. 54–56).