Każdy z nas posiada dobra osobiste, których naruszenie przez inną osobę może powodować poważne konsekwencje zarówno w życiu prywatnym, zawodowym, jak i społecznym. Naruszenia dóbr osobistych, szczególnie dobrego imienia oraz wizerunku, zdarzają się coraz częściej, głównie za sprawą dynamicznego rozwoju mediów społecznościowych oraz technologii cyfrowych. Jednakże prawo chroni dobra osobiste każdej osoby i istnieją instrumenty prawne, dzięki którym można bronić się przed naruszeniem swoich praw, jak również żądać przeprosin i zadośćuczynienia pieniężnego.
W niniejszym artykule omówione zostaną rodzaje dóbr osobistych, których możemy bronić, z szczególnym uwzględnieniem ochrony dobrego imienia i wizerunku na gruncie procedury cywilnej oraz karnej. Kancelaria adwokacka Jarosław Wróblewski zapewnia profesjonalne wsparcie w tej materii, pomagając skłonić sprawcę do zaprzestania naruszenia dóbr, jak również uzyskać rekompensatę pieniężną.
Spis treści:
- Rodzaje dóbr osobistych
- Naruszenie dóbr osobistych
- Naruszenie dóbr osobistych - przykłady
- Ochrona dóbr osobistych - możliwości prawne
- Ochrona dobrego imienia i wizerunku w procedurze karnej (zniesławienie i znieważenie)
- Zniesławienie i znieważenie - kary i zadośćuczynienie
- Naruszenie dóbr osobistych - droga cywilna i karna
- Dobra osobiste - podsumowanie
Rodzaje dóbr osobistych
Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego, pod ochroną prawa pozostają dobra osobiste człowieka tj.: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska
Podkreślić należy, że przepis ten wymienia poszczególne dobra osobiste, jednakże ma on charakter otwarty, a więc dobrem osobistym są także inne wartości, nie wymienione bezpośrednio w tym artykule. W związku z czym, każdy dysponuje bardzo szeroką paletą możliwości ochrony swoich praw.
Naruszenie dóbr osobistych
Naruszenie dóbr osobistych oznacza bezprawne działanie naruszające lub zagrażające tym dobrom. Dla powstania odpowiedzialności cywilnej konieczne jest spełnienie następujących przesłanek:
- naruszenie lub zagrożenie dobra osobistego,
- bezprawność działania (brak podstawy prawnej lub usprawiedliwionego interesu),
- związek przyczynowy między działaniem sprawcy a powstałą szkodą lub krzywdą.
Na wyjaśnienie zasługuje jedynie przesłanka bezprawności działania. Obrazując przykładowo, nie będzie działaniem bezprawnym działania w ramach obrony koniecznej (np. ofiara złamie rękę napastnikowi), stanu wyższej konieczności (sąsiad wyważy drzwi sąsiadowi, gdyż w jego mieszkaniu doszło do awarii instalacji gazowej, elektrycznej czy wodnej, co grozi pozostałym sąsiadom), czy za zgodą pokrzywdzonego (np. zgodził się na upublicznienie swojego wizerunku).
Naruszenie dóbr osobistych - przykłady
Rodzajów zachowań, które mogą naruszać dobra osobiste jest mnóstwo, ciężko zatem precyzyjnie je wypunktować. Warto jednakże wskazać ciekawe przykłady z orzecznictwa, tj. jakie roszczenia zostały w przeszłości uznawane przez Sądy:
✅ pomówienia sformułowane przez dziennikarzy, zarówno w telewizji, gazecie czy internecie. Mogą to być niepochlebne artykuły, stawiające daną osobę w złym świetle, w tym osoby prywatne czy piastujące funkcję publiczną bądź reprezentujące określoną osobę prawną (firmę). “Swoboda wypowiedzi dziennikarskiej chroni tylko działania rzetelne, a przedstawienie materiału prasowego w sposób nadmiernie uproszczony i jednostronny - co wywołuje mylne wyobrażenia i prowadzi do krzywdzącego zniekształcenia obrazu dotyczącego innej osoby - nie stanowi o rzetelnym wykorzystaniu tego materiału. Taka wypowiedź prasowa może nie tylko godzić w dobra osobiste, ale istotnie obniża czy wręcz eliminuje walor dziennikarskiego wkładu w debatę w sprawach leżących w interesie publicznym. (…) Dotyczy to naruszających dobre imię wypowiedzi opisowych (o faktach), ocennych oraz wypowiedzi o mieszanym charakterze (zawierających w sobie zarówno element oceny, jak i twierdzenia co do faktów), zwłaszcza gdy oceny zawierają w sobie sugestię co do zniesławiających, a nadających się do ustalenia, faktów.” (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2024 r., sygn. akt II CSKP 1360/22)
✅ roszczenia pracownika, będącego w miejscu pracy prześladowanego, uporczywie nękanego przez przełożonego lub współpracownika. "Wskutek mobbingu naruszone zostaje dobro osobiste, jakim jest godność człowieka. Roszczenie pracownika z tytułu ochrony dóbr osobistych przysługuje pracownikowi niezależnie od roszczeń z Kodeksu pracy." (Wyrok Sądu Okręgowego w Zamościu - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 kwietnia 2024 r. IV Pa 25/23)
✅ roszczenia z tytuły naruszenia dóbr osobistych można kierować także przeciwko Skarbowi Państwa, przykładowo za niehumanitarne warunki pobytu i traktowania w zakładzie karnym. “Z poczynionych ustaleń faktycznych wynika , że tzw. kąciki sanitarne w Zakładzie Karnym w (...) nie były w pełni zabudowane, a osoba korzystająca z takiego kącika była narażona na spojrzenia innego osadzonego, który znajdował się przykładowo na łóżku piętrowym. Także sama konstrukcja kącika sanitarnego – tworzyły go dwie ściany z płyty o wysokości co najmniej 1,20 m i wejście zasuwane zasłonką – nie zapewnia poszanowania godności osadzonych i ich prywatności oraz prawa do intymności. Brak kącików sanitarnych zapewniających intymność w czasie korzystania z nich w stopniu nie godzącym w godność i prywatność człowieka doprowadził do naruszenia praw osobistych powoda, co usprawiedliwia odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 23 i 24 KC w związku z art. 448 KC.” (Wyrok Sądu Okręgowego w Zamościu - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 kwietnia 2024 r. IV Pa 25/23)
Ochrona dóbr osobistych - możliwości prawne
W myśl art. 24 Kodeksu Cywilnego, w ramach ochrony dóbr osobistych, poszkodowanemu przysługują następujące roszczenia:
- żądanie zaprzestania naruszenia (np. żądanie zaprzestania publikowania informacji o rzekomym romansie X i Y, co narusza prawo do prywatności),
- żądanie usunięcia skutków naruszenia (np. przeprosiny w formie publicznej, w tym w gazecie czy w telewizji, usunięcie posta na portalu społecznościowym),
- żądanie zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę,
- żądanie odszkodowania, jeśli naruszenie spowodowało szkodę majątkową,
- zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
Poszkodowanemu przysługuje wybór, czego będzie żądał od sprawcy, jak również może sam wskazać treść oświadczenia (przeprosin) jakiego się domaga. Częstą sytuacją jest domaganie się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Pokrzywdzony sam musi wtedy ocenić, jaka kwota pieniężna byłaby miarodajną formą wynagrodzenia za doznane krzywdy psychiczne, moralne, cierpienia fizyczne czy utratę dobrego imienia w miejscu pracy, sąsiedztwie, rodzinie itp. Ostateczny werdykt należy do Sądu, który zwróci uwagę nie tylko na subiektywne odczucia pokrzywdzonego, ale też na obiektywną społeczną szkodliwość zachowania sprawcy.
Ponadto, w niektórych przypadkach, zastosowanie będą miały dodatkowe przepisy. Przykładowo, zgodnie z art. 38 ustawy prawo prasowe, odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego ponoszą: autor, redaktor lub inna osoba, którzy spowodowali opublikowanie tego materiału; nie wyłącza to odpowiedzialności wydawcy. W zakresie odpowiedzialności majątkowej odpowiedzialność tych osób jest solidarna, tj. można żądać zadośćuczynienia w pełnej wysokości od każdej z tych osób.
Ochrona dobrego imienia i wizerunku w procedurze karnej (zniesławienie i znieważenie)
W przypadku naruszenia dobrego imienia oraz godności, oprócz pozwu w sprawie cywilnej, istnieje również alternatywne rozwiązanie - sprawa karna. Zniesławienie i znieważenie stanowią bowiem czyny zabronione, uregulowane w art. 212 oraz art. 216 Kodeksu karnego.
Zniesławienie polega na pomówieniu innej osoby, grupy osób, instytucji, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej o postępowanie lub właściwości mogące poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania danego stanowiska czy zawodu.
Znieważenie natomiast jest działaniem obraźliwym, godzącym bezpośrednio w godność osobistą osoby pokrzywdzonej. Zniewaga może mieć postać słów obelżywych, pogardliwych, lub ośmieszających. Zgodnie z poglądami doktryny, znieważyć można nie tylko słownie, ale także czynem, gestem, czy nawet pisemnie, np. w liście.
Postępowanie karne w przypadku zniesławienia oraz znieważenia prowadzone jest w trybie prywatnoskargowym, co oznacza, że pokrzywdzony sam musi sporządzić prywatny akt oskarżenia i popierać oskarżenie przed Sądem i co do zasady nie może liczyć na pomoc policji lub prokuratora w postępowaniu, jak ma to miejsce w większości przestępstw. W związku z tym, nieocenione może być wsparcie adwokata Jarosława Wróblewskiego, specjalizującego się w sprawach karnych, który zadba o przekonywujące uzasadnienie aktu oskarżenia i pomoże Ci przygotować odpowiednie wnioski dowodowe do potwierdzenia Twojego stanowiska.
Zniesławienie i znieważenie - kary i zadośćuczynienie
W przypadku uznania oskarżonego za winnego czynu zniesławiania lub znieważania, Sąd może wymierzyć karę grzywny bądź ograniczenie wolności.
Kwalifikowaną, tj. surowszą formą powyższych czynów, jest znieważenie lub zniesławienie za pomocą środków masowego komunikowania, gdyż sprawca może zostać skazany nawet na rok pozbawienia wolności. Środkiem masowego komunikowania jest m.in. gazeta, radio, telewizja, ale także Internet.
Oprócz kar i środków karnych, pokrzywdzonemu w procesie karnym przysługują inne roszczenia, przede wszystkim:
- żądanie przeprosin od sprawcy,
- żądanie nawiązki, tj. określonej kwoty pieniężnej za doznaną krzywdę psychiczną lub szkodę.
Naruszenie dóbr osobistych - droga cywilna i karna
Instytucje uregulowane w Kodeksie Cywilnym i Kodeksie Karnym, w zakresie naruszenia dobra osobistego w postaci godności i dobrego imienia są do siebie zbliżone. W procedurze cywilnej celem jest przede wszystkim rekompensata szkody, krzywdy i wyegzekwowanie zaprzestania naruszeń dóbr osobistych, podczas gdy w procedurze karnej głównym celem jest ukaranie sprawcy oraz odstraszenie od dalszych naruszeń.
Możliwe jest także równoległe prowadzenie obu procedur, co może wzmacniać pozycję pokrzywdzonego i prowadzić do osiągnięcia większych korzyści, jednakże początkowo może wiązać się to z wyższymi kosztami. Przed podjęciem decyzji, warto skonsultować się z doświadczonym adwokatem z miejscowości Żary, który wyjaśni Tobie wszelkie aspekty proceduralne, a także korzyści i zagrożenia wiążące się z każdym postępowaniem.
Dobra osobiste - podsumowanie
Każdy osoba posiada podlegające prawnej ochronie dobra osobiste, wynikające wprost z natury ludzkiej oraz zapatrywań prawnych, moralnych i obyczajowych w danej społeczności. Ochrona dóbr osobistych, a zwłaszcza dobrego imienia, wizerunku i godności jest możliwa zarówno w ramach procedury cywilnej, jak i karnej. W dzisiejszych czasach coraz częściej dochodzi do naruszenia dobrego imienia i wizerunku poprzez środki masowego przekazu, przede wszystkim przez internet. Warto zatem być świadom, jakie prawa Ci przysługują i jakie kroki możesz przedsięwziąć, aby walczyć z obelżywymi, wulgarnymi, wyśmiewającymi czy poniżającymi Cię wypowiedziami. Co istotne, możesz żądać nie tylko przeprosin, ale także zaprzestania dalszych naruszeń, jak również zadośćuczynienia pieniężnego za doznane przykrości, jak również odszkodowania za powstałe szkody. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak wiele przeróżnych sytuacji, których nas dotyka w życiu codziennym, zarówno ze strony osób prywatnych jak i organów państwowych, może stanowić naruszenie dóbr osobistych, podlegających ochronie prawnej. Adwokat Żary Jarosław Wróblewski służy swoją wiedzą i doświadczeniem w tej materii i może pomóc w wezwaniu sprawców do zaprzestania naruszeń, a jak to nie pomoże - reprezentować Cię w obronie Twoich praw przed Sądem.
Skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką z siedzibą w Żarach przy ul. Śródmiejskiej 21.
Uważasz, że twoje dobra osobiste zostały naruszone? Chciałbyś kogoś pozwać o zaprzestanie naruszeń, bądź zadośćuczynienie i odszkodowanie? Zostałeś publicznie zniesławiony bądź znieważony i chciałbyś wystąpić z prywatnym aktem oskarżenia? Skontaktuj się z nami: Adwokat Jarosław Wróblewski, Kancelaria Adwokacka Żary, ul. Śródmiejska 21, 68-200 Żary. Zapewniamy pomoc i wsparcie w zakresie ochrony dóbr osobistych, w tym dobrego imienia i godności.
Kontakt z Jarosław Wróblewski Kancelaria Adwokacka Żary:
- Strona internetowa : adwokaci-zary.com
- Telefon: 512 863 338
- E-mail: kancelariazary@gmail.com
