Spis treści
- Z którym rodzicem zamieszka dziecko po rozwodzie?
- Miejsce zamieszkania a faktyczny pobyt
- Co bierze pod uwagę sąd?
- Czy dziecko może wybrać, z kim będzie mieszkało?
- Co warto ustalić w porozumieniu rodzicielskim?
- Na czym polega piecza naprzemienna?
- Co w razie przeprowadzki lub zmiany sytuacji?
- Pomoc prawna w sprawach dotyczących dziecka
Z którym rodzicem zamieszka dziecko po rozwodzie?
Po rozstaniu rodziców trzeba ustalić, gdzie dziecko będzie przebywać na co dzień, kto zapewni mu opiekę i jak będą wyglądały jego kontakty z drugim rodzicem. Punktem wyjścia powinny być potrzeby dziecka, jego bezpieczeństwo i możliwość utrzymania ważnych więzi, a nie rywalizacja między dorosłymi.
Rodzice mogą uzgodnić rozwiązanie. Jeżeli porozumienia nie ma albo konieczne jest rozstrzygnięcie w postępowaniu rozwodowym lub opiekuńczym, sprawę ocenia sąd. Nie działa tu automatyczna zasada pierwszeństwa matki, ojca ani rodzica o wyższych dochodach.
Miejsce zamieszkania a faktyczny pobyt
W języku codziennym „miejsce zamieszkania” często oznacza konkretny adres. W rozumieniu art. 25–28 Kodeksu cywilnego chodzi jednak o miejscowość. Nie jest to to samo co meldunek ani dokładny harmonogram pobytu dziecka u każdego z rodziców.
Art. 26 wiąże miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską z miejscem zamieszkania rodziców albo rodzica, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu powierzono jej wykonywanie. Jeżeli władza przysługuje obojgu rodzicom na równi, lecz mają oni osobne miejsca zamieszkania, znaczenie ma to, u którego dziecko stale przebywa. Gdy nie przebywa stale u żadnego z nich, miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
Dziecko może mieć tylko jedno miejsce zamieszkania w znaczeniu prawnym. Naprzemienny pobyt w dwóch domach nie tworzy dwóch równoległych miejsc zamieszkania w rozumieniu Kodeksu cywilnego. W sprawie rodzinnej osobno ustala się organizację codziennej pieczy, wykonywanie władzy rodzicielskiej i kontakty rodziców z dzieckiem.
Co bierze pod uwagę sąd?
Rozstrzygnięcie powinno służyć dobru dziecka. Znaczenie mogą mieć w szczególności:
- jego wiek, stan zdrowia, rozwój i indywidualne potrzeby;
- więzi z każdym z rodziców i rodzeństwem oraz dotychczasowy sposób sprawowania opieki;
- bezpieczeństwo, w tym przemoc, zaniedbania lub inne zagrożenia;
- możliwość kontynuowania nauki i leczenia oraz zachowania ważnych relacji;
- rzeczywista dostępność rodziców, organizacja dnia i warunki mieszkaniowe;
- możliwość współpracy w sprawach dziecka, z uwzględnieniem przyczyn konfliktu.
Wyższy dochód lub większe mieszkanie same w sobie nie rozstrzygają, z kim dziecko powinno przebywać. Nie można też przypisywać odpowiedzialności za brak porozumienia osobie, która chroni siebie lub dziecko przed przemocą.
Sąd ocenia dokumenty, zeznania i inne dowody. Jeżeli potrzebne są wiadomości specjalne, może skorzystać m.in. z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Opinia jest elementem materiału dowodowego, a nie samodzielnym rozstrzygnięciem sprawy.
Czy dziecko może wybrać, z kim będzie mieszkało?
Nie ma ustawowej granicy 12, 13 czy 16 lat, po której dziecko samodzielnie i wiążąco rozstrzyga tę kwestię. Nie oznacza to jednak, że jego zdanie można pominąć. Art. 216¹ i art. 576 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wiążą wysłuchanie z rozwojem umysłowym, stanem zdrowia i stopniem dojrzałości dziecka. Jeżeli dziecko odmawia udziału w wysłuchaniu, sąd odstępuje od tej czynności.
Sąd uwzględnia zdanie i rozsądne życzenia dziecka stosownie do okoliczności. Nie stosuje mechanicznej tabeli, w której określonemu wiekowi przypisuje się określoną „siłę głosu”. Wysłuchanie nie powinno przerzucać na dziecko odpowiedzialności za wybór jednego z rodziców.
Obowiązek wysłuchania dziecka przed decyzją w ważnej sprawie dotyczy również rodziców, jeżeli pozwalają na to jego rozwój, zdrowie i dojrzałość. Wynika to z art. 95 § 4 k.r.o..
Co warto ustalić w porozumieniu rodzicielskim?
Porozumienie może określać codzienną opiekę, zasady podejmowania decyzji o leczeniu i edukacji, kontakty rodziców z dzieckiem, wakacje, święta, odbieranie dziecka i przekazywanie informacji. Ustalenia powinny odpowiadać rzeczywistym potrzebom, a nie ograniczać się do ogólnego zdania o zgodnej współpracy.
W rozwodzie sąd uwzględnia pisemne porozumienie o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka — zgodnie z art. 58 k.r.o.. Nie jest związany ustaleniem, które temu dobru zagraża.
Uzgodnienie rozwiązań może ograniczyć spór, ale nie jest zawsze najbezpieczniejszą drogą. W sprawach, w których występuje przemoc lub nacisk, pierwszeństwo ma ochrona dziecka i osoby zagrożonej. Nie należy wymuszać ugody dla samego zakończenia konfliktu.
Na czym polega piecza naprzemienna?
Piecza naprzemienna, potocznie nazywana opieką naprzemienną, polega na tym, że dziecko przebywa u każdego z rodziców w powtarzających się okresach, a każde z nich wykonuje w tym czasie codzienną opiekę. Nie należy jej utożsamiać z posiadaniem dwóch prawnych miejsc zamieszkania.
Przy ocenie takiego rozwiązania znaczenie mają potrzeby i więzi dziecka, dojazdy do szkoły, warunki w obu domach, organizacja obowiązków i możliwość wymiany informacji między rodzicami. Nie ma uniwersalnej zasady, że starsze dziecko zawsze lepiej zniesie zmianę domu co tydzień albo że sam równy podział czasu jest dla niego korzystny.
Porozumienie rodziców ułatwia wykonanie ustaleń, ale nie zastępuje oceny dobra dziecka. Gdy rodzice spierają się o model pieczy, rozstrzygnięcia wymaga konkretna sytuacja rodzinna. Ani sama zgoda nie przesądza, że piecza naprzemienna jest odpowiednia, ani samo hasło „brak zgody” nie wyjaśnia, jaki model sąd powinien przyjąć.
Co w razie przeprowadzki lub zmiany sytuacji?
Jeżeli oboje rodzice są uprawnieni do rozstrzygania o danej istotnej sprawie dziecka, powinni zdecydować wspólnie. W razie braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy — art. 97 § 2 k.r.o.. Przeprowadzka wpływająca na szkołę, codzienną pieczę i kontakty rodziców z dzieckiem wymaga zatem sprawdzenia zakresu ich uprawnień oraz treści dotychczasowych orzeczeń.
Jeżeli sytuację regulował już wyrok lub postanowienie, może być potrzebna jego zmiana. Nie każda zgodna decyzja rodziców wymaga osobnego zatwierdzenia przez sąd, ale prywatne uzgodnienie nie zawsze zastąpi zmianę obowiązującego rozstrzygnięcia.
Przy wyjeździe zagranicznym trzeba dodatkowo ocenić zasady obowiązujące w sprawach transgranicznych. Nie należy jednak automatycznie określać każdej nieuzgodnionej przeprowadzki jako przestępstwa „porwania rodzicielskiego”. Konsekwencje zależą m.in. od zakresu władzy rodzicielskiej i okoliczności wyjazdu.
Pomoc prawna w sprawach dotyczących dziecka
Do konsultacji warto przygotować dotychczasowe orzeczenia, opis codziennej opieki, plan zajęć i leczenia dziecka oraz korespondencję istotną dla sporu. Pomoc może obejmować analizę sytuacji, przygotowanie porozumienia lub wniosku, ocenę potrzeby zabezpieczenia na czas postępowania oraz reprezentację przed sądem.
Informacje o prowadzeniu spraw znajdują się w zakładce sprawy rozwodowe. Kwestie finansowe omawiamy oddzielnie w artykule kto może otrzymać alimenty. Jeżeli problem obejmuje zagrożenie bezpieczeństwa, zobacz także środki ochrony przed przemocą domową.
Kancelaria Adwokacka Jarosława Wróblewskiego, Śródmiejska 21/1, Żary. Telefon: 512 863 338. E-mail: kancelariazary@gmail.com.
